Guru's AddaGuru's Adda

Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 182, Verses 39–53

This page presents the Yoga Vasistha (Yogvashistha), Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 182, verses 39–53 — the original Sanskrit shloka(s) with their Hindi meaning.

निर्वाण प्रकरण (उत्तरार्ध) · सर्ग 182 · श्लोक 39

संस्कृत श्लोक

देव्युवाच । एवमस्तु सुते त्वं च पत्यौ लोकान्तरास्थिते । भविष्यसि प्रिया भार्या देहान्ते नात्र संशयः ॥ ३९ ॥ इत्युक्त्वा विररामासौ गौर्या गीर्गगनोदरे । मेघमालाध्वनिरिव निरवद्यसमुद्यता ॥ ४० ॥ देव्यां गतायां भर्तारस्तासां कालेन केनचित् । ते ककुब्भ्यः समाजग्मुः सर्वे प्राप्तमहावराः ॥ ४१ ॥ अद्यायमपि संयातु भार्याया निकटं पतिः । भ्रातॄणां बान्धवानां च भवत्वन्योन्यसंगमः ॥ ४२ ॥ इदमन्यदथेतेषामसमञ्जसमाकुलम् । शृणु किंवृत्तमाश्चर्यमार्यकार्योपरोधकम् ॥ ४३ ॥ तप्यतां तप एतेषां पितरौ तौ वधूयुतौ । तीर्थमुन्याश्रमश्रेणीं द्रष्टुं दुःखान्वितौ गतौ ॥ ४४ ॥ शरीरनैरपेक्ष्येण पुत्राणां हितकाम्यया । गन्तुं कलापग्रामं तं यत्नवन्तौ बभूवतुः ॥ ४५ ॥ तौ प्रयातौ मुनिग्राम मार्गे ददृशतुः सितम् । पुरुषं कपिलं ह्रस्वं भस्माङ्गं चोर्ध्वमूर्धजम् ॥ ४६ ॥ धूलीलवमनादृत्य तं जरत्पान्थशङ्कया । यदा तौ जग्मतुस्तेन स उवाचान्वितः क्रुधा ॥ ४७ ॥ सवधूक महामूर्ख तीर्थार्थी दारसंयुतः । मां दुर्वाससमुल्लङ्घ्य गच्छस्यविहितानतिः ॥ ४८ ॥ वधूनां ते सुतानां च गच्छतस्तपसार्जिताः । विपरीता भविष्यन्ति लब्धा अपि महावराः ॥ ४९ ॥ इत्युक्तवन्तं तं यावत्सदारोऽथ वधूयुतः । सन्मानं कुरुते तावन्मुनिरन्तर्धिमाययो ॥ ५० ॥ अथ तौ पितरौ तेषां सवधूकौ सुदुःखितौ । कृशीभूतौ दीनमुखौ निराशौ गृहमागतौ ॥ ५१ ॥ अतो वदाम्यहं तेषां नैकं नामासमञ्जसम् । असमञ्जसलक्षाणि गण्डे स्फोटाः स्फुटा इव ॥ ५२ ॥ चिद्व्योमसंकल्पमहापुरेऽस्मिन्नित्थं विचित्राण्यसमञ्जसानि । निःशून्यरूपेऽपि हि संभवन्ति दृश्ये यथा व्योमनि दृश्यजृम्भाः ॥ ५३ ॥

हिन्दी अर्थ

इस प्रकार के उत्तम वन में भगवान शंकरजी की अर्धागिनी जगदम्बा भगवती गौरी किसी कारण से भगवान्‌ श्री शिवजी के मस्तक पर विराजमान शशिकला-सी मनोहर प्रसन्न चन्द्रविम्बवदना कदम्ब सरस्वती बनकर चिरकाल तक रहीं । उनका रहना ही इन वन की अलौकिक सम्पदाओं का कारण था