Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 155, Verses 18–56

मार्गयिष्यसि तस्य त्वं वरदस्य वरं वर । इदमुद्दामदौरात्म्यान्निजं संदेहसंशयम् ॥ १८ ॥ देवायं दृश्यरूपेऽस्मिन्दृष्टेऽविद्याभ्रमे सति । क्वचिदादर्शवन्नास्ति प्रतिबिम्बमलोज्झितः ॥ १९ ॥ चिद्व्योमदर्पणस्यास्य परमाण्वाकृतेरपि । अन्तस्थस्यैव वा यत्र तत्रेदं प्रतिबिम्बति ॥ २० ॥ तस्मात्कियदनन्तं स्यादिदं दृश्यमनर्थकृत् । तस्य पारे कियद्वा स्यादाकाशं दृश्यमेव तत् ॥ २१ ॥ एवमर्थमहं ज्ञातुमिमं संप्रार्थये वरम् । श्रृणु देवेश्वराविघ्नं तथैवाशु प्रयच्छ मे ॥ २२ ॥ इयं स्वच्छन्दमृत्युर्मे नीरोगाऽस्तु तनुश्चिरम् । गारुडेन च वेगेन संयुता व्योमगामिनी ॥ २३ ॥ प्रतिनाडीकमेषा तु वृद्धिं गच्छतु योजनम् । क्रमेण जगतो बाह्ये भवत्वाकाशरूपिणी ॥ २४ ॥ साकाशस्यास्य दृश्यस्य लभेय परमेश्वर । अन्तमित्थमनन्तस्य परमोऽस्त्विति मे वरः ॥ २५ ॥ इति साधो त्वया प्रोक्ते देवदेवो वरं प्रभुः । एवमस्तु तवेत्युक्त्वा यास्यत्यन्तर्धिमीश्वरः ॥ २६ ॥ गते तस्मिन्महादेवे देवैः सह दिवस्पतौ । तपसा ते कृशो देहश्चन्द्रकान्तिर्भविष्यति ॥ २७ ॥ मामापृच्छन्नमस्कृत्य तस्मिन्नेव क्षणे ततः । प्लुतिमेष्यति स व्योम्नि चित्तस्थार्थदिदृक्षया ॥ २८ ॥ द्वितीय इव शीतांशुर्द्वितीय इव भास्करः । द्वितीय इव वौर्वाग्निश्चन्द्रार्कस्पर्धयोत्थितः ॥ २९ ॥ ततो गरुडवेगेन दृश्यस्य नभसस्तथा । अन्तं प्राप्तुं वहन्वेगाज्जगतः सरितामिव ॥ ३० ॥ जगतोन्ते ततोऽजस्रं ततो वर्धिष्यते वपुः । कल्पान्तमत्तार्णववन्निष्पाराम्बरपूरणम् ॥ ३१ ॥ द्रक्ष्यस्यथ महाव्योन्नि वर्धमानो बृहद्वपुः । सर्गान्निरर्गलाधारनिरन्तगगनक्रमात् ॥ ३२ ॥ परमार्थमहाकाशशून्यतावातचक्रकान् । स्वभावद्रवतोद्देशाच्चिदर्णवतरङ्गकान् ॥ ३३ ॥ संविद्धने यथा स्वप्ने पुराद्या भान्ति खात्मकाः । तथा तदा तवैष्यन्ति सर्गवर्गा निरर्गलाः ॥ ३४ ॥ विस्फुरन्ति महाव्योम्नि पर्णौघाः क्षुभितानिलैः । तथा सर्गाननन्तांस्त्वं द्रक्ष्यस्यक्षीणनिश्चयः ॥ ३५ ॥ सभासत्येक्षणरुचां यथा जालं सदप्यसत् । जगदात्म तथाकाशसंविदां खे सदप्यसत् ॥ ३६ ॥ सर्वोर्वीजनदृष्टानां लग्नानामिन्दुमण्डले । यादृग्जालं जगत्तादृक्स्थितेऽनन्यत्वमात्मनः ॥ ३७ ॥ पुनः सर्गः पुनर्व्योम पुनः सर्गः पुनर्नभः । इत्येवं पश्यतस्तेऽत्र दीर्घकालः प्रयास्यति ॥ ३८ ॥ अथ दीर्घेण कालेन प्रस्फुरन्सर्गपर्णके । उद्वेगमेष्यसि व्योम्नि महामहिमनि स्वयम् ॥ ३९ ॥ उद्वेगमेष्यसि ततस्तपसोऽनुभवत्फलम् । निर्देक्ष्यसि तदा देहमनन्ताम्बरपूरकम् ॥ ४० ॥ किमिदं कुशरीरं मे भारभूतमिव स्थितम् । मेर्वादिभूभृतां लक्षमपि यस्मिंस्तृणायते ॥ ४१ ॥ देहो ममाप्रमाणोऽयं व्याप्तं व्योम मयाखिलम् । पूरयामि खमद्यापि भावि नैवोपगम्यते ॥ ४२ ॥ अविद्या बत घोरेयमनन्ता च प्रमीयते । मीयते न च केनापि ब्रह्मज्ञानं समं विना ॥ ४३ ॥ तमिमं संत्यजाम्येव देहमाविवृतान्तरम् । नानेन किंचिदाप्नोमि साधुसच्छास्त्रसंगमम् ॥ ४४ ॥ अनन्तापारपर्यन्तं निरालम्बाम्बरास्पदम् । किं नामेदं शरीरं मे सुदुष्प्रापार्थसंगमम् ॥ ४५ ॥ इति संचिन्त्य तं देहं धारणां प्राणरेचनीम् । कृत्वा त्यक्ष्यसि संभुक्तात्फलाच्छुष्कं यथा खगः ॥ ४६ ॥ कृत्वा देहपरित्यागं जीवः प्राणसमन्वितः । व्योम्नि स्थास्यति ते तस्मिन्वातात्सूक्ष्मोऽपि वातवत् ॥ ४७ ॥ छिन्नपक्षो महामेरुरिव देहः पतिष्यति । तत्र भूलोकशैलादि सर्वं चूर्णीकरिष्यति ॥ ४८ ॥ शुष्का भगवती देहं तत्तदा भक्षयिष्यति । समातृमण्डला तेन निर्दोषा भूर्भविष्यति ॥ ४९ ॥ इत्यात्मोदन्तमखिलं श्रुतवानसि सुव्रत । तपस्तालीवने कृत्वा यथेच्छसि तथा कुरु ॥ ५० ॥ व्याध उवाच । अहो नु भगवन्दुःखं परिभोक्तव्यमक्षयम् । मया व्यर्थमनर्थाय यदर्थेन दुरर्थितम् ॥ ५१ ॥ विद्यते किं विभो काचिद्युक्तिः सैषा स्थितिर्वर । अन्यथा भवितव्योऽर्थो यदि नास्ति तदुच्यताम् ॥ ५२ ॥ मुनिरुवाच । अवश्यंभवितव्योऽर्थो न कदाचन केनचित् । विधातुमन्यथा शक्यस्तन्न क्षरति यत्नतः ॥ ५३ ॥ वामावामशिरःपादविपर्ययविधौ यथा । पुंसो न विद्यते शक्तिस्तथा भाव्यन्यथास्थितौ ॥ ५४ ॥ ज्योतिःशास्त्रार्थविज्ञानैरिह भाव्यर्थवेदनम् । भवत्यन्यदपूर्वं तु न किंचन कदाचन ॥ ५५ ॥ जयन्ति कर्माणि हि वेदनानि यैः प्राकृतैरद्यतनान्युपेत्य । शरीरदाहैरपि निर्विकारसंविन्नयैर्ब्रह्मतयैव सुप्तम् ॥ ५६ ॥