Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 139, Verses 36–67

क्षिप्तस्तरङ्गजालेन योजनाद्योजनव्रजे । उह्यमानद्रुमशिखाज्वालान्तरितजर्जरः ॥ ३६ ॥ काष्ठकुड्यतटीपीठकटुसंघट्टघट्टितः । आवर्तनृत्यपातालतले गत्वोत्थितश्चिरात् ॥ ३७ ॥ चलाचलागमापायवलद्गुलुगुलारवे । जले बहुलकल्लोले मग्नोन्मग्नः पुनः पुनः ॥ ३८ ॥ संघट्टभग्नशैलेन्द्रपङ्किले सलिले क्षणम् । पल्वले वारण इव मग्नः सत्पयसोद्धृतः ॥ ३९ ॥ यावदाश्वसिमि क्षिप्रं डिण्डीरे चाद्रिखण्डके । तावदेत्य हतो वेगाद्वैरिणेवातिवारिणा ॥ ४० ॥ नानावलनकल्लोलजलजालजुषा तदा । न तदस्ति न यद्दृष्टं दुःखं दुःखात्मना मया ॥ ४१ ॥ एतस्मिन्नन्तरे तत्र तदा तत्तामसेक्षण । यावज्जीवचिराभ्यासाद्विषादित्वात्सचेतसः ॥ ४२ ॥ प्राक्तनं संस्मृते रूपं स्वं समाधिमयं मया । आ अहो नु जगत्यन्यरूपेऽहं तापसः स्थितः ॥ ४३ ॥ अहं कस्यचिदन्यस्य स्वप्नदृष्टिदिदृक्षया । प्रविष्टोऽहमयं स्वप्ने पश्यामीमं भ्रमं त्विति ॥ ४४ ॥ वर्तमानदृढाभ्यासमिथ्याज्ञानमयात्मनि । कल्लोलैरुह्यमानोऽपि ततोऽहं सुखितः स्थितः ॥ ४५ ॥ इदं वारितयापश्यं प्रलयाब्धिविवर्तनाः । उह्यमानाद्रिनगरग्रामोर्वीखण्डपादपाः ॥ ४६ ॥ उह्यमानामराहीन्द्रनारीनरनभश्चराः । उह्यमानमहारम्भलोकपालपुरालयाः ॥ ४७ ॥ अथाहमद्रिमिश्राम्बुकल्लोलाद्रिविघट्टनाः । मुहुः पश्यञ्जगन्नाशमनन्तरमचिन्तयम् ॥ ४८ ॥ चित्रमेष त्रिनेत्रोऽपि जीर्णं तृणमिवार्णवे । उह्यते हा हतविधेर्नाऽकार्यं नाम विद्यते ॥ ४९ ॥ चतुर्धा भित्तिभेदेन प्रकटाशयतामहम् । पद्मानीव गृहाण्यप्सु दर्शयन्ति रवेः प्रभाः ॥ ५० ॥ चित्रं तरङ्गवलनासु समुल्लसन्ति गन्धर्वकिंनरनरामरनागनार्यः । भूरिभ्रमैर्भ्रमरहारमिव ह्रदिन्यः पद्मिन्य एव सकलामलजङ्गमाख्याः ॥ ५१ ॥ विद्याधरीभुजलतावलितेन्दुकान्तकक्ष्याविभागमणिजालगवाक्षलक्ष्म्यः । देवासुरोरगमहागृहभित्तिभागाः सौवर्णनौगणवदम्बुभरे भ्रमन्ति ॥ ५२ ॥ मत्तेभकुम्भपरिणाहिनि कुङ्कुमाङ्के शच्याः पयोधरभरे रतिखेदखिन्नः । लग्नः सुखादिव करोति तरङ्गदोलाः संशीर्यमाणमणिगेहगतोऽत्र शक्रः ॥ ५३ ॥ हा वान्ति वारिवलनावलितान्तरिक्षमृक्षावधूतकुसुमप्रकरान्किरन्तः । वाताः पतद्विबुधमन्दिररत्नसानाबुद्यानकोटरगता इव साक्षतेन ॥ ५४ ॥ यन्त्रोत्थहेमदृषदा सदृशाम्बुरूपं क्षुब्धाद्रिभीमजलवीचिशिखेरितं खे । व्यावर्तते दिवि दलावृतकर्णिकास्थध्यानैकनिष्ठपरमेष्ठिसरोजमेतत् ॥ ५५ ॥ मेघा इवातिघनघुंघुमघोषभीमा वीचीचयाः कनकपत्तनविद्युतोऽमी । व्योम्नि भ्रमन्ति गजवाजिमृगेन्द्रनागवृक्षाद्रिकाननमहीतलतुल्यदेहाः ॥ ५६ ॥ उह्यमानोदभूवीच्यामतसीकुसुमश्रियाम् । यमोऽप्ययं यमेनेव वारिपूरेण नीयते ॥ ५७ ॥ एते बुद्ध्यन्ति सलिलेऽखिललोकपाला नागा नगैश्च नगरैः सह लक्षसंख्याः । लक्ष्म्याकरोदरगुहागतवारिपूरव्यावर्तनागुडगुडैरभिलक्ष्यपूराः ॥ ५८ ॥ दुर्वारवारिवलनापरिपूरितेषु पातालभूतलनभस्तलदिक्तटेषु । मत्स्या इवेन्द्रयमयक्षसुरासुरौघाः सग्रामपत्तनविमाननगा भ्रमन्ति ॥ ५९ ॥ उह्यमानस्य कृष्णस्य तनुरेवाम्बुरूपिणी । मातृजङ्घेव वत्सस्य कष्टं बन्धनतां गता ॥ ६० ॥ अन्योन्यमावलयतामहो बुडबुडारवः । श्रूयते देवदैत्यानां स्वस्त्रीहलहलाकुलः ॥ ६१ ॥ कोलाहलाकुलपुरोत्तमवेगपातविक्षुब्धवारिपटलीवलिताम्बरासु । दिक्षु भ्रमज्जलदजालघनास्विवैष संलक्ष्यते जलमयः स्फुटकुड्यबन्धः ॥ ६२ ॥ हा कष्टमेष तरसा पयसापनीत आवर्तवृत्तिपरिवर्तनया स्वधस्तात् । एते कुबेरयमनारदवासवाद्याः प्राणान्पयोभ्रपटलैर्विधुरास्त्यजन्ति ॥ ६३ ॥ प्राज्ञाः प्रशान्तजडदेहमिहोह्यमानं मानोज्झिताः शवतयैव च तद्वहन्ति । ब्रह्मेन्द्रविष्णुपुरखण्डकसंकटाम्बु संघट्टनेन कटुकुट्टनदृक्षु तेन ॥ ६४ ॥ स्त्रीणां गणोऽर्धपरिपिष्ट इहैति कष्टं कस्त्रातुमेनमपरः कुजडं समर्थः । न ह्यन्तकस्य दशनैरभिचर्व्यमाणा त्रातुं परस्परमियं जनता समर्था ॥ ६५ ॥ पर्वतप्रतिघसर्पसर्पणाः संसरन्ति विपुला जलोच्चयाः । तेषु नाव इव देवपत्तनान्युन्नमय्य वपुराशु यान्त्यधः ॥ ६६ ॥ द्वीपाद्रीन्द्रसुरासुरोरगनरैर्नागाप्सरश्चारणैव्याप्तं वारिविलोलितैः सरसिजैरालूनमूलैरिव । एकाम्भोधिसरः स्थितं त्रिभुवनं कालेन निर्मूलितं कष्टं ते क्व गता महर्द्धिविभवा देवा जगन्नायकाः ॥ ६७ ॥