Guru's AddaGuru's Adda

Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 129, Verses 45–53

This page presents the Yoga Vasistha (Yogvashistha), Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 129, verses 45–53 — the original Sanskrit shloka(s) with their Hindi meaning.

निर्वाण प्रकरण (उत्तरार्ध) · सर्ग 129 · श्लोक 45

संस्कृत श्लोक

किं करोति कथं दूर्वाश्चर्वयत्युर्वरास्पदः । जातिं तां जरठज्ञानी कदोदारां स्मरिष्यति ॥ ४५ ॥ श्रीवसिष्ठ उवाच । योऽसौ त्रिगर्तनाथेन दत्तः क्रीडामृगस्तव । स्थितः क्रीडामृगागारे विद्धि तं त्वं विपश्चितम् ॥ ४६ ॥ श्रीवाल्मीकिरुवाच । श्रुत्वेति राघवस्तस्यां सभायां विस्मयान्वितः । बालकान्मृगमानेतुं प्रेषयामास भूरिशः ॥ ४७ ॥ अथानीतो मृगो मुग्धः सभां स्फारां विवेश सः । सर्वैः सभ्यगणैर्दृष्टः पुष्टिमांस्तुष्टिमानपि ॥ ४८ ॥ ताराबिन्दुयुतं देहबिन्दुभिः खं विडम्बयन् । दृष्टिपातोत्पलासारैः सुन्दरीः परितर्जयन् ॥ ४९ ॥ आदृतानादृतसभैर्नीला मरकतत्विषः । धावंस्तृणेच्छया लोलं मुग्धैश्चकितवीक्षितैः ॥ ५० ॥ उत्कर्णोन्नयनोद्ग्रीवं क्षणभङ्गावलस्थितैः । उत्कर्णनयनोद्ग्रीवैः सभ्यानाकुलयञ्जवैः ॥ ५१ ॥ मृगमालोक्य तं लोकाः सराजमुनिमन्त्रिणः । अनन्ता बत मायेति चिरमासन्स्मयाकुलाः ॥ ५२ ॥ आश्चर्यचर्वणसुविस्मितसर्वलोका सर्वावलोकनघनोत्पलवर्षकृष्णम् । रत्नांशुजालकचितं मृगमीक्षमाणा सासीत्सभा कमलिनी लिपिनिर्मितेव ॥ ५३ ॥

हिन्दी अर्थ

यह था, है और होगा इस प्रकार का क्रमयुक्त जगत्‌ का भान अविद्यामात्र ही है। बन्द किये गये नेत्रों में तैमिरिक चक्र के समान महान्‌ प्रतीत होता है। वह केवल चिन्मात्ररूपसे सत्‌ नहीं है, प्रतिभास्वरूप इस अज्ञदृष्टि प्रसिद्धि से तो असत्‌आकार नहीं है, इसलिए दोनों दृष्टि के प्रमाण होने पर अनिवर्चनीय ही है