Yoga Vasistha — Nirvana Prakarana Uttara (Liberation, Part 2), Sarga 128, Verses 23–46

भ्रमे स्वप्ने मनोराज्ये मिथ्याज्ञाने कथाश्रुतौ । यथा मनः प्रसरति तथा तत्प्रसृतं मनः ॥ २३ ॥ पतन्ति तु शरीरं तदातिवाहिकमुच्यते । आधिभौतिकधीर्भाति विस्मृत्यात्रैव कालतः ॥ २४ ॥ ते तदान्तर्धिमायाते सर्परज्जुभ्रमोपमे । आधिभौतिकदेहेऽस्मिञ्छिष्यतेत्वातिवाहिकः ॥ २५ ॥ आतिवाहिक एषोऽङ्ग निपुणं प्रविचार्यताम् । चिन्मात्रव्यतिरेकेण यावदत्रान्यदस्ति नो ॥ २६ ॥ देशाद्देशान्तरप्राप्तौ यन्मध्ये संविदो वपुः । चिन्मात्रस्यास्य तद्रूपमनन्तस्यैकरूपिणः ॥ २७ ॥ क्व द्वैतं क्व च वा द्वेषः क्व रागादि तु कथ्यताम् । सर्वं शिवमनाद्यन्तं परो बोध इति स्मृतः ॥ २८ ॥ निर्मनोमननं शान्तमासितं बोध उत्तमः । आतिवाहिकदेहस्थो न तं बोधमुपागतः ॥ २९ ॥ विपश्चित्तद्विबोधोऽसौ ददर्श विसरन्मनः । आतिवाहिकबोधेन गर्भवासोपमं तमः ॥ ३० ॥ तमसोऽन्ते विरिञ्चाण्डकवाटच्छेदभूतलम् । वज्रसारं हेममयं कोटियोजनविस्तृतम् ॥ ३१ ॥ तदन्ते प्राप सलिलं तस्मादष्टगुणं ततः । कपाटभूम्यैव समं स्थितमर्णवपृष्ठवत् ॥ ३२ ॥ तमतीत्य ततः प्राप तेजोऽर्कगणभीषणम् । प्रलयाग्निघनज्वालापिण्डकोटरभास्वरम् ॥ ३३ ॥ दाहशोकादिमुक्तेन वपुषा मानसेन तत् । तत्र गच्छन्त्य बुबुधे वहनं पूर्ववासितम् ॥ ३४ ॥ उह्यमानो विवेदासावात्मानं त्वातिवाहिकम् । चित्तमात्रात्मनः स्वस्य किमिवोह्यत इत्यपि ॥ ३५ ॥ इति बोधेन धीरात्मा तं तताराऽनिलार्णवम् । प्राप तद्विततं व्योम तस्माद्दशगुणं स्थितम् ॥ ३६ ॥ तदतिक्रम्य स प्राप ब्रह्माकाशमनन्तकम् । यत्र सर्वं यतः सर्वं यन्न किंचिच्च किंचन ॥ ३७ ॥ मनसा प्रभ्रमंस्तत्र दूराद्दूरतरं ययौ । तेन दृष्टं च पृथ्व्यापस्तेजो वायुस्तथा जगत् ॥ ३८ ॥ पुनः संसाररचनाः पुनः सर्गाः पुनर्दिशः । पुनर्महीधरा व्योम पुनर्देवाः पुनर्नराः ॥ ३९ ॥ पुनः पञ्चमहाभूतपर्यन्ते ब्रह्म निर्घनम् । पुनस्तत्र जगन्त्युच्चैः पुनः सर्गाः पुनर्दिशः ॥ ४० ॥ ब्रह्माकाशस्ततः सर्गाः पुनरन्ये त्वनिष्ठिताः । इत्यसौ विहरन्दीर्घकालमद्यापि संस्थितः ॥ ४१ ॥ स्वनिश्चयाच्चिराभ्यस्तान्नासौ विरतिमेति हि । अन्तो नैवास्त्यविद्यायाः सा हि ब्रह्मैव सत्यता ॥ ४२ ॥ वस्तुतो नास्त्यविद्येह ब्रह्मण्यविकलात्मनि । इदं दृश्यमविद्येयमित्यात्मैष विकासितः ॥ ४३ ॥ यद्यथा जाग्रति स्वप्ने दृष्टं द्रक्ष्यसि पश्यसि । तत्तथा ब्रह्म सच्छान्तमासीदस्ति भविष्यति ॥ ४४ ॥ घनतमःप्रविलोकनचक्रकं क्रमजगत्प्रतिभानमिदं महत् । परतया प्रतिभात्मतयानया न च सदङ्ग न वाप्यसदाकृति ॥ ४५ ॥ तेष्वेव तेष्विव च तेषु तनूतरेषु ब्रह्मोदरेषु चिरदूरतरं जगत्सु । सोऽद्याप्यसंविदिततत्त्वतया तयोच्चैः खण्डेषु रङ्कुरिव राघव बंभ्रमीति ॥ ४६ ॥