Yoga Vasistha — Upashama Prakarana (Dissolution), Sarga 67, Verses 24–214

असत्प्रायो हि संबन्धो यथा सलिलकाष्ठयोः । तथैव मिथ्यासंबन्धः शरीरपरमात्मनोः ॥ २४ ॥ अन्तःसङ्गं विना नाम्बु काष्ठपातैः प्रगृह्यते । आत्माऽङ्गसङ्गरहितो देहदुःखैर्न दह्यते ॥ २५ ॥ देहभावनयैवात्मा देहदुःखवशे स्थितः । तत्त्यागेन ततो मुक्तो भवतीति विदुर्बुधाः ॥ २६ ॥ अन्तःसङ्गविहीनत्वाद्दुःखवन्त्यङ्ग नो यथा । पत्राम्बुमलदारूणि श्लिष्टान्यपि परस्परम् ॥ २७ ॥ अन्तःसङ्गेन रहिता यान्ति निर्दुःखतां पराम् । श्लिष्टान्यपि तथैवात्मदेहेन्द्रियमनांस्यलम् ॥ २८ ॥ अन्तःसङ्गो हि संसारे सर्वेषां राम देहिनाम् । जरामरणमोहानां तरूणां बीजकारणम् ॥ २९ ॥ अन्तःसंसङ्गवाञ्जन्तुर्मग्नः संसारसागरे । अन्तःसंसक्तिमुक्तस्तु तीर्णः संसारसागरात् ॥ ३० ॥ अन्तःसंसङ्गवच्चित्तं शतशाखमिवोच्यते । अन्तःसंसङ्गरहितं विलीनं चित्तमुच्यते ॥ ३१ ॥ भग्नस्फटिकवद्विद्धि मनः सक्तमपावनम् । अभग्नस्फटिकाभासमसक्तं विद्धि मे मनः ॥ ३२ ॥ असक्तं निर्मलं चित्तं मुक्तं संसार्यपि स्फुटम् । सक्तं तु दीर्घतपसा युक्तमप्यतिबन्धवत् ॥ ३३ ॥ अन्तःसक्तं मनो बद्धं मुक्तं सक्तिविवर्जितम् । अन्तःसंसक्तिरेवैकं कारणं बन्धमोक्षयोः ॥ ३४ ॥ अन्तःसंसक्तिमुक्तस्य कुर्वतोऽपि न कर्तृता । गुणदोषवती तोये दारुवाहननौर्यथा ॥ ३५ ॥ अन्तःसंसक्तितो जन्तोरकर्तुरपि कर्तृता । सुखदुःखवति स्वप्ने संभ्रमोन्मुखता यथा ॥ ३६ ॥ चित्ते कर्तरि कर्तृत्वमदेहस्यापि विद्यते । स्वप्नादाविव विक्षुब्धसुखदुःखदृशोपमम् ॥ ३७ ॥ अकर्तरि मनस्यन्तरकर्तृत्वं स्फुटं भवेत् । शून्यचित्तो हि पुरुषः कुर्वन्नपि न चेतति ॥ ३८ ॥ चेतसा कृतमाप्नोषि चेतसा न कृतं तु न । न क्वचित्कारणे देहो न च चित्तेन कर्तृता ॥ ३९ ॥ असंसक्तमकर्तेव कुर्वदेव मनो विदुः । न कर्मफलभोक्तृत्वमसक्तं प्रतिपद्यते ॥ ४० ॥ ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यामसंसक्तो न लिप्यते । दूरस्थकान्तासंलीनमनाः कार्यैरिवाग्रगैः ॥ ४१ ॥ अन्तःसंसक्तिनिर्मुक्तो जीवो मधुरवृत्तिमान् । बहिःकुर्वन्नकुर्वन्वा कर्ता भोक्ता न हि क्वचित् ॥ ४२ ॥ अन्तःसंसक्तिमुक्तं यन्मनः स्यात्तदकर्तृकम् । तद्विमुक्तं प्रशान्तं तत्तद्युक्तं तदलेपकम् ॥ ४३ ॥ तस्मात्सर्वपदार्थानां श्लिष्टानां निश्चितं बहिः । सर्वदुःखकरीं क्रूरामन्तःसक्तिं विवर्जयेत् ॥ ४४ ॥ विरहितमलमन्तःसङ्गदोषेण चेतः शममुपगतमाद्यं व्योमवन्निर्मलाभम् । सकलमलविमुक्तेनात्मनैकत्वमेति स्थिरमणिनिभमम्भोवारिणी वारिनीले ॥ ४५ ॥