Yoga Vasistha — Sthiti Prakarana (Existence), Sarga 57, Verses 6–29

इदं सत्तदिदं वाऽसदयं सोऽहमिदं नतु । अयमेको द्वितीयोऽयमित्यादिकलनामयम् ॥ ६ ॥ एकस्मिन्विद्यतेऽध्वान्ते नीहार इव भास्करे । इदं प्रथममेवाच्छे कथमात्मनि संस्थितम् ॥ ७ ॥ श्रीवसिष्ठ उवाच । सिद्धान्तकाल एवास्य संप्रश्नस्योत्तरं स्थिरम् । कथयिष्यामि ते राम येन ज्ञास्यसि तत्त्वतः ॥ ८ ॥ मोक्षोपायस्य सिद्धान्तमसंप्राप्य न राघव । श्रोतुं प्रश्नोत्तराण्येतान्यलं योग्यो भविष्यसि ॥ ९ ॥ कान्तागीतगिरां राम तरुणो भाजनं यथा । प्रश्नानामुत्तमोक्तीनां पुण्यकृद्भाजनं तथा ॥ १० ॥ वृथा भवति बालेषु यथा रागमयी कथा । निरर्थकाल्पबोधेषु तथोदारोदया कथा ॥ ११ ॥ कस्मिंश्चिदेव समये किंचित्पुंसो विराजते । फलमाभाति वृक्षस्य शरद्येव न माधवे ॥ १२ ॥ उपदेशगिरो वृद्धे रञ्जना निर्मले पटे । लगन्त्युदारविज्ञानकथा चाधिगतात्मनि ॥ १३ ॥ प्रश्नस्यास्योत्तरं पूर्वं लेशतः कथितं मया । न विस्तरेण तेनैतन्न ज्ञातं भवता स्फुटम् ॥ १४ ॥ यदि त्वमात्मनात्मानमधिगच्छसि तं स्वयम् । एतत्प्रश्नोत्तरं साधु जानास्यत्र न संशयः ॥ १५ ॥ मया सिद्धान्तकाले तु प्राप्तबोधे त्वयि स्थिते । वक्तव्यो विस्तरेणैव साधो प्रश्नोत्तरक्रमः ॥ १६ ॥ जानात्यात्मानमात्मैव कृत आत्मात्मनैव हि । आत्मैव संप्रसन्नः सन्नात्मानं प्रतिपद्यते ॥ १७ ॥ तदेतत्कथितं राम कर्त्रकर्तृविचारणम् । अज्ञातत्वात्तु तामेतामक्षीणवासनो भवेत् ॥ १८ ॥ बद्धो हि वासनाबद्धो मोक्षः स्याद्वासनाक्षयः । वासनास्त्वं परित्यज्य मोक्षार्थित्वमपि त्यज ॥ १९ ॥ तामसीर्वासनाः पूर्वं त्यक्त्वा विषयवासिताः । मैत्र्यादिभावनानाम्नीं गृहाणामलवासनाम् ॥ २० ॥ तामप्यन्तः परित्यज्य ताभिर्व्यवहरन्नपि । अन्तःशान्तसमस्तेहो भव चिन्मात्रवासनः ॥ २१ ॥ तामप्यथ परित्यज्य मनोबुद्धिसमन्विताम् । शेषे स्थिरसमाधानो येन त्यजसि तत्त्यज ॥ २२ ॥ चिन्मयः कलनाकालप्रकाशतिमिरादिकम् । वासनां वासितारं च प्राणस्पन्दनपूर्वकम् ॥ २३ ॥ समूलमपि संत्यक्त्वा व्योमसौम्यप्रशान्तधीः । यस्त्वं भवसि सद्बुद्धे स भवानस्तु सत्कृतः ॥ २४ ॥ हृदयात्संपरित्यज्य सर्वमेव महामतिः । यस्तिष्ठति गतव्यग्रः स मुक्तः परमेश्वरः ॥ २५ ॥ समाधिमथ कर्माणि मा करोतु करोतु वा । हृदयेनास्तसर्वास्थो मुक्त एवोत्तमाशयः ॥ २६ ॥ नैष्कर्म्येण न तस्यार्थो न तस्यार्थोऽस्ति कर्मभिः । न समाधानजप्याभ्यां यस्य निर्वासनं मनः ॥ २७ ॥ विचारितमलं शास्त्रं चिरमुद्ग्राहितं मिथः । संत्यक्तवासनान्मौनादृते नास्त्युत्तमं पदम् ॥ २८ ॥ दृष्टं द्रष्टव्यमखिलं भ्रान्त्वा भ्रान्त्वा दिशो दश । जनाः कतिपया एव यथावस्त्ववलोकिनः ॥ २९ ॥